Een mens in constante ontwikkeling, is een mens die leeft: waarom anders-zijn mag

Voor sommigen zijn we beiden dochters van de zon, vrouwen uit het Oosten, die geluk hadden met een prachtige zomerdag tijdens het interview, maar tot driemaal toe ontvluchtten we de warmte en de drukte. “Kan de muziek wat lager gezet worden?”, vraagt Souheila aan de barman in het café vlakbij de Graslei. De barman knikt vriendelijk en kijkt vervolgens vanop een afstand verwonderlijk naar de manier waarop we communiceren. Souheila spreekt in het Egyptisch Arabisch tegen me, het dialect dat ik ken uit Arabische komediefilms, en ik spreek in de taal waarin ik me het best kan uitdrukken, het Nederlands, gecombineerd met Syrisch-Arabische stopwoordjes.

Souheila is een bijzondere vrouw, die iedereen zou moeten kennen. Dat is hoe ik haar telkens weer voorstel aan vrienden van me. Souheila heeft namelijk een Belgische moeder, een Turkse vader, maar zelf is ze door en door Egyptisch. Dat komt doordat Souheila is opgegroeid in het hartje van Egypte, samen met haar moeder en zussen. Maar dat is niet het enige, want de vrouw die voor mij zit, met haar haar gebonden in een nonchalante dot en die een witte T-shirt draagt, versierd met fleurige bloemen, zag er niet altijd zo uit. Nog maar enkele jaren geleden droeg Souheila namelijk een niqab in Egypte. Haar lichaam was volledig bedekt in een lang gewaad, enkel haar ogen waren zichtbaar.  De vrouw die voor me zit tijdens het interview is de versmelting van Oost en West, die zowel het religieus conservatisme, als de liberale rechtsstaat van binnenuit kent; en daarom, zou iedereen haar moeten kennen.

De Souheila van voor de identiteitscrisis, is niet dezelfde Souheila van nu. Hoe zou jij de overtuigd salafistische Souheila beschrijven?

Het leven hoeft niet complex te zijn, laten we daarom niet alles onnodig uitvergroten. Om te beginnen zou ik het geen identiteitscrisis noemen. Het is volstrekt normaal, of dat zou het moeten zijn, dat mensen doorheen hun leven evolueren. Het zou tegen de natuur zijn als onze eigen ontwikkeling niet in voortdurende beweging is. Dat zou een teken zijn dat die mens dood is. Ik verkies daarom ook de term ‘identiteitsontwikkeling’, al weet ik dat er tussendoor heel veel crisismomenten ontstaan.

Tot zo een twee en een half jaar geleden, geloofde ik dat er slechts één manier bestond voor het goede leven en dat we in het leven nooit moreel zijn, zolang we het correcte pad niet volgen. Dat pad was het salafisme. Nadat ik me erin verdiepte en er volledig door doordrongen was, paste ik het toe in ieder aspect van mijn leven. Ik droeg een niqab en ik geloofde dat dat de ideale klederdracht was voor de vrouw. Mijn levensdoel werd het verspreiden van mijn religieuze overtuigingen, het stichten van een islamitisch gezin en mijn geloofsovertuigingen te promoten door op te vallen met mijn anders-zijn.

Ik deelde de wereld op in twee kampen, waarbij wij behoorden tot een kamp en de rest van de wereld tot het andere kamp behoorde. De wereld moest zoals ons zijn, want wij waren diegene die de waarheid in pacht hadden. Mijn zwart-wit denken zorgde ervoor dat ik alles indeelde in halal of haram, zonder enige plaats voor tussenruimtes. Daarom was ik heel erg streng in het beoordelen van anderen en mezelf.

IMG_0693

Fotografie: Hatima Merzjo

Het is indrukwekkend, want ook wanneer je vertelt over die ‘andere’ Souheila, komt die vrouw heel erg sterk over. Ze draagt misschien wel een niqab, maar ze komt niet over als een passieve, onderdrukte vrouw, zoals er hier over haar misschien snel gedacht zou worden.

Het is inderdaad heel belangrijk om in het achterhoofd te houden dat de oriëntalistische kijk op de niqab en niqab-dragende vrouwen, niet strookt met de realiteit. Ik ken zowel meisjes die verplicht werden om een niqab te dragen, als meisjes die net vochten voor het recht om het wél te kunnen dragen. Ik, bijvoorbeeld, werd nooit bepaalde kledingvoorschriften opgelegd. Ik koos er zelf voor om de niqab te dragen op een jonge leeftijd, terwijl mijn zussen deze beslissing niet maakten.

Wanneer ik er nu over nadenk, denk ik dat ik het droeg omdat ik wilde lijken op zij waar ik naar opkeek; mijn moeder en mijn lerares Arabisch. Ik was elf jaar, mijn moeder weigerde eerst omdat ik te jong was, maar aangezien ze wilde dat ik op oudere leeftijd de niqab zou dragen, liet ze me uiteindelijk mijn gang gaan. Ik hield me er hard aan vast gedurende mijn pubertijd, omdat ik me er veilig in voelde.

Er ging zoveel in me om, maar de waarden waar ik naar leefde boden geen antwoorden op mijn verwarring, slechts een kant-en-klare levenswijze, waarbij ik slechts ‘ben’. Ik had het lef niet om mezelf te confronteren, het verschuilen achter mijn niqab gaf me een veilig gevoel in een periode waarin ik me niet durfde te tonen aan de wereld. Desondanks zaten de zaadjes van het rationeel denken en rebellie diep in me. Ik herinner me, bijvoorbeeld, dat een man tijdens mijn studentenjaren mijn hand kwam vragen en het goed verliep, totdat hij aanstalten maakte dat hij ernaar verlangde dat ik mijn gekleurde niqabs en jilbabs zou omwisselen met zwarte. Hierbij ging ik verontwaardigd in een discussie met hem. En zo, beetje bij beetje, door de omstandigheden die ze vereiste, kreeg het zaadje diepere wortels.

photo_2018-06-11_21-04-51

Enkele jaren geleden, Souheila met vrienden in aan de Campus van het ‘Ain Shams’ Universiteit

Die identiteitsverandering is uiteraard een proces, dat wellicht nog steeds bezig is, maar zou je een moment kunnen aanwijzen waar je proces begon? Is er iets specifiek gebeurd, waardoor je je overtuigingen radicaal zou beginnen herdenken?

Alles begint bij het stellen van de juiste vraag, na het ontstaan van verwarring tegenover bepaalde zaken. Deze verwarring en het onbegrip, vormen de eerste noodzakelijke stadium tot zelfreflectie. Velen blijven staan bij dat stadium en durven niet over te gaan tot het volgende stadium,  namelijk het stellen van de juiste vragen, hetgeen mij is overkomen. Hier spelen interne en externe triggers een belangrijke rol, of, zoals je net zei, bepaalde ervaringen die alles veranderen. Dit verschilt van persoon tot persoon; voor mij was het beginnen werken na mijn terugkeer naar België voor de voortzetting van mijn studies, een ijkpunt in mijn verandering.

De oorzaak van mijn verandering was niet het feit dat ik begon te werken, maar omdat veel van de veronderstellingen en leugens, die ik ingeslikt had bij het lezen van bepaalde boeken in het verleden, volledig in een stortten: “Mannen zijn beter dan vrouwen”, “mannen zijn sterker in het rationeel denken, fysiek krachtiger, intelligenter en betere leiders”,…. Kortweg, de maatschappij, en meer bepaald de vrouwen, werden geïndoctrineerd met de opvatting dat mannen superieur zijn aan vrouwen. Om die reden zijn het de mannen die de publieke ruimte moeten domineren. Vrouwen zijn gevoelig, zwak, minder intelligent en ongeschikt om te leiden en behoren daardoor als onzichtbaren tot de privé-ruimte en nemen de zorgende rol over als moeder, echtgenote en opvoedster voor de kinderen, of vrouwen zoals zijzelf.

Wanneer ik echter voor het eerst in een professionele sfeer terechtkwam, en dat zou ook gebeurd zijn als ik zou gewerkt hebben in Egypte, werd me de valsheid van die doctrine snel duidelijk. Ik besefte dat ik dezelfde sterke competenties had als mijn mannelijk collega’s, sterker nog, soms deed ik mijn job beter dan hen. En toen drong het tot me door. Mannen zijn helemaal niet superieur aan vrouwen, het omgekeerde is waar. Als je die leugen echter vaak genoeg herhaalt, gelooft men dat wel uiteindelijk. Als vrouwen de kans kregen om zich te ontwikkelen, zou er niet zo een groot verschil zijn tussen hen en mannen.

Je hebt het hier over socialisatie. Ik moet denken aan het bekende citaat van de feministe Simone de Beauvoire, die zei: “Je wordt niet als vrouw geboren, je wordt tot vrouw gemaakt.’.

Precies. Onze omgeving bepaalt heel erg hard hoe wij denken over zaken of wat de doelen in ons leven zijn. Het is belangrijk dat je je bewust bent dat je de mogelijkheid hebt om op iéder moment in je leven te zeggen: “Oké, de persoon die ik nu ben is niet de persoon die ik wilde zijn, of later wil zijn. Ik wil iemand anders worden”. Of de persoon die je wilt worden volledig het tegenovergestelde is van wie jij nu bent, of van jouw persoonlijke omgeving, of op welke leeftijd je die verandering ook maar wilt doorgaan, maken niet uit. Jij bent nog steeds diegene die over je eigen leven beslist en alles wat je écht wilt, kan ook lukken, zolang je niet bang bent voor die verandering en je je comfortzone durft te verlaten. Het is nooit te laat om je wereld op zijn kop te zetten en je overtuigingen bij te schaven. We zijn allemaal in constante ontwikkeling en hoe die ontwikkeling er zal uitzien, is niet altijd te voorspellen.

Wat ik zelf opmerk is dat er veel vrouwen en meisjes zijn die gewoonweg niet de kans krijgen om die wijzigingen aan hun leven aan te brengen. Ze zijn zelf niet bang voor verandering, maar ze zijn bang voor de reactie voor hun omgeving. Soms is dat een onterechte angst, maar heel vaak is er wel degelijk een reële bedreiging. Denk bijvoorbeeld aan vrouwen met agressieve familieleden, of een zeer dominante en traditionele moeder. Bij hen ligt er een voortdurende rem op hun persoonlijke ontwikkeling, omdat ze bang zijn.

In veel gevallen, gaat het volgens mij om een onterechte angst. Vaak heeft de familie meer begrip dan je in eerste instantie zou denken, zolang je op een geschikte manier spreekt over de ontwikkelingen die je meemaakt. Het is niet omdat je bijvoorbeeld anders begint te denken over bepaalde dingen, dat je je daarom moet afsplitsen van mensen die wel nog steeds zo denken. Mensen hebben verschillende ervaringen in het leven en je moet niet noodzakelijk mensen overtuigen met jouw manier of denkwijze. Mijn tip is, wees niet bang en probeer zelf in te schatten hoe veilig het voor je is om uit te komen voor je visies. Als jouw omgeving je accepteert, is dat ideaal. Accepteert jouw omgeving dat niet, ook na heel veel gesprekken en vriendelijke pogingen tot communicatie, dan zal je sterk in je schoenen moeten staan.

Jouw familie wilt in de meeste gevallen het beste voor je, daar is geen twijfel over mogelijk, maar wat voor hen het beste is, is niet noodzakelijk voor jou ook het beste. Als mensen je niet willen accepteren, zal je ze helaas moeten vervangen met mensen die jou wél accepteren. Daarom is een netwerk belangrijk. Ga om met mensen waar je je veilig bij voelt, mensen die naar je willen luisteren, wat voor gekke dingen je ook zou zeggen, mensen die onvoorwaardelijk van je houden. Want het allerbelangrijkste is dat, ongeacht hoe heftig jouw identiteitsontwikkeling is, je mensen nodig hebt die op je lijken en die je niet als ‘gek’, of verdoemd beschouwen omdat je andere keuzes maakt. Dat er tussen jullie begrip, liefde en wederzijdse mededogen is.

Zoek naar rolmodellen in de domeinen waarin jij gepassioneerd bent, of personen die soortgelijke ervaringen hebben meegemaakt. Tenslotte; Kunst. Omdat het je tegelijk ontspanning en weerstand biedt.

 

Dit artikel werd geschreven door Mayada Srouji. Het interview met Souheila Yildiz werd zowel afgenomen in Gent als vanuit Egypte.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s